Եթե Ձեզ առաջարկել են DMEK կամ DSEK, այս անվանումները կարող են անհասկանալի և վախեցնող թվալ։ Եկեք հանգիստ պարզաբանենք՝ առանց բարդ բժշկական տերմինների։ Ի՞նչ վիրահատություններ են դրանք, և ինչո՞ւ են անհրաժեշտ։
Եղջերաթաղանթը աչքի արտաքին պատյանի թափանցիկ հատվածն է։ Այն նման է ժամացույցի թվատախտակի առջև գտնվող ապակուն։ Սովորաբար դիմացինի եղջերաթաղանթը չենք նկատում, քանի որ առողջ եղջերաթաղանթը թափանցիկ է։ Դրա միջով տեսնում ենք ծիածանաթաղանթը, որը կարող է լինել շագանակագույն, կապույտ, կանաչ և այլն։ Նույն կերպ ժամացույցին նայելիս տեսնում ենք թվատախտակը, ոչ թե դրա առջև գտնվող ապակին։ Բայց երբ եղջերաթաղանթը հիվանդանում, պղտորվում և կորցնում է թափանցիկությունը, այն դառնում է տեսանելի։ Ուժեղ արտահայտված պղտորումը կոչվում է լեյկոմա՝ եղջերաթաղանթի խիտ սպիային պղտորում։
Եղջերաթաղանթի ներքին շերտը՝ էնդոթելը կամ էնդոթելային բջիջները, ապահովում է դրա թափանցիկությունը։ Եթե այս շերտը դադարում է աշխատել, օրինակ՝ Ֆուքսի դիստրոֆիայի կամ վիրահատություններից հետո, եղջերաթաղանթը պղտորվում և այտուցվում է։ Տեսողությունը վատանում է, առաջանում են մշուշ, պատկերի աղավաղում, լուսավախություն, արցունքահոսություն, իսկ ծանր դեպքերում՝ ուժեղ ցավ։
Նման իրավիճակներում խնդիրը ոչ ամբողջ աչքի և ոչ էլ ամբողջ եղջերաթաղանթի մեջ է, այլ էնդոթելային բջիջների մեկ կոնկրետ ներքին շերտում։
DMEK-ը վիրահատության անվան հապավում է․ դրա ընթացքում պացիենտի էնդոթելային բջիջները փոխարինվում են դոնորական բջիջներով։ Քանի որ դրանք տեղակայված են Դեսցեմետի թաղանթի վրա, փոխպատվաստվում է նաև այդ թաղանթը՝ որպես բջիջների կրող շերտ։
DSEK-ը նույնպես էնդոթելային բջիջները փոխարինող վիրահատություն է։ Սակայն, ի տարբերություն DMEK-ի, էնդոթելի և Դեսցեմետի թաղանթի հետ փոխպատվաստվում է նաև ստրոմայի լրացուցիչ շերտ։ Այդ շերտն ինքնին անհրաժեշտ չէ էնդոթելը փոխարինելու համար, սակայն դրա առկայությունը հեշտացնում է վիրահատությունը՝ միաժամանակ նվազեցնելով արդյունավետությունը։
Համացանցում և գիտական գրականության մեջ կարելի է հանդիպել բազմաթիվ նման հապավումների՝ DMEK-S, DMAEK, DSAEK, FS-DSEK, FLEK և այլն։ Դրանք DMEK-ի և DSEK-ի հիմնական մեթոդների ձևափոխություններն են, որոնք մշակվում են վիրահատությունն արագացնելու, հեշտացնելու, մարքեթինգային կամ այլ երկրորդական, երբեմն միայն թվացյալ առավելությունների համար։

DMEK-ը և DSEK-ը ժամանակակից վիրաբուժական մեթոդներ են, որոնց դեպքում՝
Ամբողջ եղջերաթաղանթը չի փոխարինվում։
Փոխպատվաստվում կամ փոխարինվում է միայն վնասված ներքին շերտը։
Եղջերաթաղանթի առաջային մակերեսը չի վնասվում։
DMEK-ը և DSEK-ը էնդոթելային բջիջները փոխարինող վիրահատությունների անվանումների հապավումներ են։
Այսօր սա առավել ճշգրիտ, հյուսվածքները խնայող և ֆիզիոլոգիական մոտեցումն է։ Նախկին մեթոդները, օրինակ՝ թափանցող կերատոպլաստիկան, լայնորեն կիրառվում էին XX դարում, իսկ այժմ կատարվում են զգալիորեն ավելի հազվադեպ։

Շատ պարզ ասած՝
DSEK-ի դեպքում փոխպատվաստվում է հյուսվածքի բարակ շերտ։
DMEK-ի դեպքում՝ գերբարակ, բնական կառուցվածքին առավել մոտ շերտ՝ հնարավոր ամենաբարակ փոխպատվաստուկը։
DMEK-ը ամենաժամանակակից մեթոդն է, որն ապահովում է՝
Տեսողության ավելի արագ վերականգնում։
Տեսողության ավելի բարձր որակ։

• Բարդությունների և մերժման ավելի փոքր վտանգ։

Մեթոդի ընտրությունը միշտ կախված է կոնկրետ իրավիճակից, աչքի վիճակից, նախկին վիրահատություններից, բժշկի հմտություններից և բազմաթիվ այլ գործոններից։
DMEK-ի և DSEK-ի հիմնական ցուցումներն են էնդոթելային բջիջների ու Դեսցեմետի թաղանթի բնածին, ժառանգական և ձեռքբերովի հիվանդությունները։ Առավել հաճախ հանդիպող ցուցումներն են՝
Ֆուքսի էնդոթելային դիստրոֆիան՝ ժառանգական հիվանդություն։
Բուլյոզ կերատոպաթիան՝ ձեռքբերովի հիվանդություն, որն առաջանում է կատարակտի վիրահատության, ոսպնյակի փոխարինման, գլաուկոմայի և այլ խնդիրների բարդությունների հետևանքով։
Էնդոթելի անբավարարությունը նախկինում կատարված եղջերաթաղանթի փոխպատվաստումից հետո։
Բնածին ժառանգական էնդոթելային դիստրոֆիան (CHED)։

• Այլ էնդոթելային հիվանդություններ։

Վիրահատությունը կատարվում է վիրահատական մանրադիտակի տակ։
Պացիենտը պառկած դիրքում է։
Մեծ կտրվածքներ չեն պահանջվում։
Միջամտությունը համեմատաբար կարճ է տևում։
Սովորաբար հիվանդանոցում մնալու անհրաժեշտություն չկա։
Վիրահատության ընթացքում հեռացվում է վնասված շերտը և զգուշորեն տեղադրվում դոնորական հյուսվածքը, որը հետագայում կպչում և ինտեգրվում է։

DSEK-ը և DMEK-ը պահանջում են՝
Դոնորական հյուսվածքի հետ աշխատելու փորձ։
Գերբարակ փոխպատվաստուկ պատրաստելու անթերի հմտություն։
Բարձր ճշգրտություն։
Գործնական մեծ փորձ։
Հնարավոր հետվիրահատական առանձնահատկությունների և բարդությունների իմացություն։
Սրանք սովորական վիրահատություններ չեն․ աշխատանք է աչքի չափազանց նուրբ կառուցվածքների հետ, որտեղ կարևոր են տարիներով զարգացած հմտությունն ու վարպետությունը։

• Տեխնիկապես DSEK-ը և DMEK-ը սկզբունքորեն տարբերվում են այլ վիրահատություններից։

1. DMEK-ը և DSEK-ը փորձարարական վիրահատություններ կամ «ինչ-որ սարսափելի բան» չեն։
2. Դրանք ժամանակակից, ստուգված մեթոդներ են, որոնք օգնում են վերականգնել տեսողությունը այնպիսի իրավիճակներում, երբ նախկինում հնարավորությունները շատ ավելի սահմանափակ էին։
3. Թափանցող կերատոպլաստիկա, կատարակտի վիրահատություն կամ վիտրէկտոմիա հիանալի կատարող վիրաբույժը պարտադիր չէ, որ տիրապետի DSEK-ին կամ DMEK-ին։ Այստեղ անհրաժեշտ են հատուկ հմտություններ և երկարատև փորձ։
4. Խորհրդատվության ընթացքում միշտ մանրամասն քննարկում ենք՝
Արդյո՞ք այս մեթոդը հարմար է Ձեզ։
Ի՞նչ այլընտրանքներ կան։
Ի՞նչ սպասել վիրահատությունից և վերականգնումից։
Ի՞նչ ռիսկեր և հնարավոր դժվարություններ կան։
5. Կարծում եմ՝ բժիշկը և պացիենտը գործընկերներ են։ Այդ պատճառով ձգտում եմ ամեն ինչ բացատրել պարզ ու հասկանալի, հաճախ նկարում եմ անատոմիական ու վիրաբուժական մանրամասները, չեմ շտապում, պատասխանում եմ հարցերին և պացիենտին հատկացնում այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է։ Մեր հարաբերությունները երկխոսություն են, ոչ թե ղեկավար–ենթակա հարաբերություն։